The Issue of Evaluating Narrations in Light of the Qurʾān in Contemporary Tafsīr: The Case of al-Tafsīr al-Ḥadīth.

Bu çalışma, çağdaş dönemde rivâyetlerin Kur’ân’a arz edilmesi meselesini Muhammed İzzet Derveze’nin tefsir anlayışı çerçevesinde ele almayı konu edinmektedir. Derveze’nin rivâyetleri Kur’ân’a arz etme yaklaşımının klasik tefsir geleneğinden hangi yönleriyle ayrıldığı, bu yöntemi hangi ilke ve ölçütler doğrultusunda uyguladığı ve söz konusu yöntemi hangi amaçlarla işlevsel kıldığı gibi sorular, çalışmanın temel problemini oluşturmaktadır. Araştırma, Derveze’nin et-Tefsîrü’l-Hadîs adlı tefsiri örnekliğinde çağdaş dönemde rivâyetlerin Kur’ân’a arzı yöntemini açıklamayı ve bunları örnekler eşliğinde sistematik biçimde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yöntemine dayalı olarak literatür taraması, doküman incelemesi ve analiz yöntemi teknikleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda Derveze’nin tefsiri temel kaynak olarak incelenerek ilgili rivâyetler tespit edilmiş ve temsil kabiliyeti yüksek örnekler eşliğinde ilkesel bir çerçeve oluşturulmuştur. Elde edilen bulgulara göre Derveze, rivâyetleri Kur’ân’a arz etme yöntemini klasik dönemde olduğu gibi yalnızca isrâiliyyât, zayıf hadisler veya tarihî ve siyer kaynaklı rivâyetlerle sınırlı tutmamış; tefsir literatüründe yer alan bütün rivâyetlere uygulamıştır. Bu süreçte rivâyetleri Kur’ân’ın lafzı, anlamı, bağlamı, üslûbu ve temel hedefleriyle uyumu açısından değerlendirmiştir. Bu prensiplerle uyumlu olan rivâyetler kabul ederken, bu şartları taşımayan rivâyetlere karşı ihtiyatlı olunması gerektiğini vurgulamıştır. Anlaşıldığı kadarıyla Derveze’nin bu yöntemi kullanmasının arka planında, âyetle bağı olmayan, âyetin anlaşılmasına katkı sağlamayan rivâyetleri tefsirde devre dışı bırakma; buna karşılık âyetlerle anlam ve bağlam bakımından uyumlu rivâyetleri daha işlevsel hâle getirme düşüncesi yer almaktadır. Ayrıca tefsirde kelâmî, mezhebî ve siyâsî tartışmalara zemin hazırlayan rivâyetlerin etkisini sınırlandırmayı amaçlamaktadır. Zira Derveze’ye göre bu tür rivâyetler, tefsirin aslî vazifesi olan Kur’ân’ın doğru anlaşılmasına engel teşkil etmektedir. [ABSTRACT FROM AUTHOR]